Ինը ամիս տևած շրջափակման և մեկ օրվա ռազմական հարձակման ընթացքում ընդհատվեց հայերի դարավոր ներկայությունը Լեռնային Ղարաբաղում։
Արցախը Հայաստանին կապող միակ ճանապարհը փակ մնաց գրեթե ինը ամիս։ Մոտ 120 000 մարդու համար առաջացավ սննդի, վառելիքի և դեղորայքի սով։
Արցախի դեմ լայնածավալ գործողությունը հանգեցրեց կապիտուլյացիայի՝ մեկ օրվա ընթացքում։ Հազարավոր մարդիկ ապաստանեցին Ստեփանակերտի օդանավակայանում և հարակից գյուղերում։
Մի քանի օրվա ընթացքում Արցախը լքեցին գրեթե բոլոր բնակիչները՝ ավելի քան 100 000 մարդ։ Դատարկվեցին քաղաքներն ու գյուղերը, վանքերն ու գերեզմանատները մնացին անպաշտպան։
«Վերադարձ» շարժման մասնակիցների ձայները։
Տեղահանված բնակչության վերադարձը հայրենիք քաղաքական զիջում չէ, այլ միջազգային իրավունքի հաստատված նորմ։ Արցախի շուրջ միջազգային կոնսենսուսն աճում է։
«…այն անձանց անվտանգ, անարգել և շուտափույթ վերադարձը, ովքեր լքել են Լեռնային Ղարաբաղը և ցանկանում են վերադառնալ»։
ՄԱԿ-ի Միջազգային դատարան, 2023 թ. նոյեմբերի 17-ի որոշում
Արցախի ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքը հենվում է անընդհատ պատմական և իրավական ավանդույթի վրա, այլ ոչ թե խորհրդային ժամանակաշրջանում պարտադրված վարչական սահմանների։
Շարժումը դիտարկում է ժամանակակից պետականությունը՝ 1918–1920 թթ. Հայաստանի Հանրապետության և դրա հետ կապված միջազգային ակտերի իրավահաջորդության համատեքստում։
Առաջին Հանրապետության իրավահաջորդությունը՝ որպես տարածքի և սահմանների վերաբերյալ ժամանակակից դիրքորոշման իրավական հիմք։
Պայմանագիրը նախատեսում էր սահմանների շուրջ վեճը հանձնել ԱՄՆ նախագահ Վուդրո Վիլսոնի արբիտրաժին։
Արբիտրաժային վճիռը սահմանեց Հայաստանի և Թուրքիայի սահմանը. շարժումը հղում է կատարում դրա իրավական ուժին։
Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերը և պարտադրված խորհրդային վարչական սահմանները վիճարկվում են որպես անօրինական։
Ազգերի լիգայի հատուկ հանձնաժողովի՝ սահմանի որոշման մասին զեկույց-առաջարկը շարժման իրավական դիրքորոշման հենքային փաստաթղթերից մեկն է։
Անվտանգ հավաքական վերադարձ՝ միջազգային երաշխիքների ներքո
Միջազգային մոնիթորինգային առաքելություն Արցախում
Բաքվում պահվող գերիների և պատանդների ազատ արձակում
Հայկական քրիստոնեական և մշակութային ժառանգության պաշտպանություն
Հաշվետվողականություն միջազգային դատարանների և տրիբունալների միջոցով
Յուրաքանչյուր պատմության հետևում ընտանիք է, տուն և վերադառնալու իրավունք։ Ստորև՝ Արցախից ընտանիքների իրական վկայություններ, որոնք փաստագրվել են միջազգային կազմակերպությունների և հրատարակությունների կողմից։
Արցախի հայկական եկեղեցիները, վանքերը և խաչքարերը համաշխարհային քրիստոնեական ժառանգության մաս են։ Առանց անկախ մոնիթորինգի դրանց սպառնում են ավերումն ու պատմության վերաշարադրումը։
Կոչ ենք անում միջազգայնորեն փաստագրել և պաշտպանել հուշարձանները և պաշտպանում ենք անկախ փորձագետների ու ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի մուտքը։
Քարե խաչերը՝ հայկական եզակի հուշարձան, ընդգրկված ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ժառանգության մեջ։ Պահանջում են հաշվառում և պաշտպանություն։
Գանձասարը, Դադիվանքը, Ամարասը և տասնյակ այլ սրբավայրեր կարիք ունեն պահպանության մոնիթորինգի։
Տաճարների պատերին հայկական հնագույն հավերժության նշանը՝ անընդհատ ներկայության վկայություն։
Բաքվում պահվում են հայ գերիներ և քաղաքացիական պատանդներ, այդ թվում՝ Արցախի իշխանության նախկին ներկայացուցիչներ։ Մենք պահանջում ենք նրանց անվերապահ ազատ արձակումը և անկախ դիտորդների մուտքը։
Աջակցել ազատ արձակման պահանջին →Մենք ստորագրությունները փոխանցում ենք պատգամավորներին և միջազգային կազմակերպություններին։ Կոչը՝ ապահովել Արցախի հայերի անվտանգ հավաքական վերադարձը միջազգային երաշխիքների ներքո։
Պատրաստի ձևանմուշ։ Պատճենեք, ցանկության դեպքում խմբագրեք և ուղարկեք ձեր ներկայացուցչին խորհրդարանում կամ արտաքին գործերի նախարարություն։
Պատրաստի թռուցիկներ և նկարներ՝ միասնական ոճով։ Տպեք, փոխանցեք ծանոթներին կամ հրապարակեք սոցցանցերում՝ ամեն ինչ անվճար է և առանց գրանցման։
Ինչպես օգտվել։ Տպեք թռուցիկը սովորական տպիչով (A4), փակցրեք պաստառը կամ հրապարակեք նկարը սոցցանցերում և մեսենջերներում։ Որքան շատ մարդ տեսնի, այնքան ավելի նկատելի է մեր շարժումը։
Գրեք մեզ, եթե ցանկանում եք միանալ շարժմանը, փոխանցել վկայություն կամ առաջարկել համագործակցություն։
Շնորհակալություն։ Անհրաժեշտության դեպքում կկապվենք ձեզ հետ։
